163. rocznica wybuchu powstania styczniowego

22 stycznia 1863 r.  wybuchło Powstanie Styczniowe - największy i ostatni w XIX wieku polski zryw niepodległościowy. Powstanie trwało 14 miesięcy i miało charakter wojny partyzanckiej, w której wzięło udział ponad 100 tys. żołnierzy. Walki objęły cały zabór rosyjski, a znajdujący się w zaborze austriackim Kraków był zbrojnym zapleczem dla powstańczych oddziałów. Powstanie upadło z powodu ogromnej przewagi militarnej Rosji i braku pomocy z zagranicy. Stało się jednak inspiracją dla pokoleń Polaków, mimo że powstańców czekały niespotykane wcześniej represje ze strony zaborcy – tysiące wyroków śmierci, wywózki na Sybir, katorga, kontrybucje, konfiskaty majątku.

W Gdowie z Powstaniem Styczniowym mocno związany jest miejscowy dwór. W czasie powstania, właścicielem Gdowa był Henryk Fihauzer, który z żoną Eleonorą miał 2 synów: Alfreda i Czesława oraz 4 córki: Wandę, Różę, Stanisławę i Bogumiłę. Najstarsza córka Wanda wyszła za mąż za Wilhelma Habichta, jednego z organizatorów powstania – członka tzw. Rządu Narodowego. Jej bracia Alfred i Czesław, za namową szwagra poszli w lutym 1863 r. do powstania, gdzie (według przekazu rodzinnego) obaj polegli! (…). Zięć Henryka Fihauzera – Wilhelm Habicht  podczas Powstania Styczniowego był dyplomowanym, emigracyjnym agentem powstańczego komitetu oraz jego Rządu Narodowego. (…) Syn Henryka Fihauzrea – Alfred Fihauser brał udział w Powstaniu Styczniowym, gdzie w bitwie nad Dłubnią został ciężko rany i dostał się do niewoli. Przywleczony przez Rosjan na rynek w Miechowie, został przez nich dobity pałkami. (…) . Drugi syn Henryka Fihauzrea – Czesław Fihauser walczył również w powstaniu, gdzie został ciężko ranny i po powrocie na teren Galicji chodził o kulach (…). Po klęsce powstania, jeden z towarzyszy broni Habichta i braci Fihauzerów – Stanisław Nałęcz – Grzesicki, schronił się przed represjami carskimi na teren zaboru austriackiego, gdzie w Gdowie pracował jako zarządca majątku dworskiego Fihauzerów. Mieszkając w dworze Stanisławy Fihauzer, a po jej śmierci gen. dr Kazimierza Habichta, dożył sędziwego wieku 91 lat. Zmarł w 1928 r. W 1963 r. – w 100 rocznicę Powstania Styczniowego – przeniesiono jego prochy do mogiły zbiorowej żołnierzy Wojska Polskiego i osób cywilnych, poległych w dniu 6 września 1939 r. 

Z powstaniem jest związany także Atanazy Benoe z Niegowici, którego pomnik nagrobny znajduje się obecnie na placu po drewnianym kościele w Niegowici – uczestnik dwóch powstań narodowych – Powstania Krakowskiego 1846 r. oraz Powstania Styczniowego 1863 r. Ten długoletni właściciel niegowickiego majątku, piastował również funkcję posła do Sejmu Krajowego Galicji I kadencji z siedzibą we Lwowie. W lutym 1863 r. porzucił swoje obowiązki i przekroczył granicę zaboru rosyjskiego, gdzie przyłączył się do Powstania Styczniowego. Po upadku powstania powrócił do Galicji, gdzie został aresztowany. Po kilku miesiącach zwolniono go z braku winy. Wkrótce też powrócił do działalności politycznej, obejmując funkcję posła do Parlamentu Austro-Węgier w Wiedniu.

Zródło: informacje dotyczące udziału mieszkańców ziemi gdowskiej i niegowickiej w Powstaniu Styczniowym zostały przygotowane w oparciu o materiały lokalnego miłośnika historii – pana Franciszka Daniela.